Perianal (Makat Çevresi) Apse
Perianal apse, makat çevresinde iltihap birikmesidir.Sıklıkla 1 yaşından küçük erkek bebeklerin hastalığıdır. Daha büyük çocuklarda ise daha nadir görülür.
Perianal apse belirtileri makat çevresinde şişlik, dokununca ağrı veya hassasiyet kızarıklık, içi iltihap dolu, yumuşak bir şişlik, çoğu bebekte dışkılama ile ilgili bir sorun bulunmazken, bazı bebeklerde huzursuzluk ve ağlama büyük abselerde ateş görülebilir. Bebeklerde belirgin bir neden saptanmazken büyük çocuklarda eşlik eden bazı sistemik hastalıklar vardır. Bunlar arasında Crohn hastalığı, Bağışıklık sistemi hastalıkları, Diyabet (şeker hastalığı), Makat bölgesine alınan travmalar yer alabilir. Bu nedenle özellikle tekrarlayan apselerde altta yatan neden araştırılmalıdır.
Tedavi, apsenin büyüklüğüne ve şiddetine göre planlanır. Eğer apse henüz tam olarak iltihap toplamamışsa, ilk seçenek genellikle ılık oturma banyolarıdır. Bu yöntemle apselerin yaklaşık %30–80'i kendiliğinden iyileşebilir.
Şiddetli ağrı, ateş, apse boyutunda artış varsa durumlarda apsenin cerrahi olarak boşaltılması gerekebilir: Bu işlem sırasında apse küçük bir kesi ile boşaltılır. Bebeklerde işlemin güvenli ve rahat yapılabilmesi için genellikle kısa süreli anestezi tercih edilir. Perianal apse tedavisinde antibiyotik kullanılması şart değildir.
Bazı araştırmalar antibiyotiklerin daha sonra gelişebilecek makat fistülü riskini zalttığını gösterse de, apsenin tekrar oluşmasını önlediği kesin olarak kanıtlanmamıştır. Bu nedenle antibiyotik kullanımı hastanın durumuna göre hekim tarafından değerlendirilir.
Apse boşaltıldıktan sonra ılık su oturma banyosu, lokal temizlik ve düzenli doktor kontrollleri önemlidir. Apse sık sık tekrarlıyorsa, büyük çocuklarda görülürse ve makat çevresinde derin dokulara yayılıyorsa altta yatan hastalıklar araştırılmalıdır.
İçindekiler
Makat Fistülü (Fistül-in-Ano)
Makat fistülü, makat kanalının iç kısmı ile cilt arasında oluşan küçük bir tüneldir. Genellikle daha önce gelişen bir apsenin iyileşme sürecinde ortaya çıkar. Perianal absesi olan hastalarda %20-50 oranında gelişebilir makat fistülü gelişebilir. Apsenin tekrarlaması fistül oluştuğunun belirtisidir. Fistülün iltihabının boşaldığı ağzı makatın yan taraflarında bulunur.
Tedavisinde her dışkılama sonrasında ve günde en az iki kez ılık oturma banyosu yapılması önerilir. Bölgenin temiz tutulması önemlidir. Doktorun önerdiği yara bakımına düzenli olarak devam edilmelidir. Bu bakım sayesinde yara içeriden dışarıya doğru doğal şekilde iyileşir.
Fistülotomi sonrasında hastalığın tekrar etmesi nadir olsada tekrar gelişen olgularda fistül içine ince bir ip (seton) yerleştirilmesi veya fistül kanalının özel materyallerle kapatılması gibi tedavi seçenekleri kullanılabilir.
Eğer makat fistülü Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarına bağlı gelişmişse, tedavi cerrahi öncesi enfeksiyon kontrol altına alınır. Gerekirse apse boşaltılır veya fistülün içine seton adı verilen ince bir dren yerleştirilir. Daha sonra çocuk gastroenteroloji uzmanı tarafından bağışıklık sistemini düzenleyen biyolojik ilaçlar ve diğer uygun tedaviler planlanabilir.
Rektal Prolapsus (Makattan Bağırsağın Dışarı Çıkması) Nedir?
Rektal prolapsus, bağırsağın son kısmı (rektum) makattan dışarı doğru çıkmasıdır ve küçük çocuklarda sık görülebilen ve hem çocuk hem aile için endişe verici bir durumdur.
Bu durumda bazen sadece bağırsağın iç yüzeyini oluşturan ince tabaka kısa süreliğine dışarı çıkar ve kendiliğinden kaybolurken bazende bağırsağın tüm katmanları dışarı çıkabilir ve yerine yerleştirilmesi için elle müdahale gerekebilir. Bağırsak en kısa sürede yerine yerleştirilmelidir. Uzun süre dışarıda kalması, bölgenin kan dolaşımını bozarak dokuya zarar verebilir.
Çocuklarda rektal prolapsusun en önemli nedenlerinden biri, pelvik taban kaslarının (makat ve bağırsakları destekleyen kaslar) yeterince güçlü olmaması ve bağırsağın son kısmını yerinde tutan dokuların gevşek olmasıdır. Çocuk büyüdükçe bu gevşeklik çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Ancak pelvik taban kaslarının zayıflığı devam edebilir. Özellikle kabızlığa bağlı ıkınmak veya tuvalette uzun süre oturmak, pelvik taban kaslarının ve bağırsağı destekleyen yapıların zamanla gerilmesine neden olur. Bu da bağırsağın makattan dışarı çıkmasını kolaylaştırabilir.
6 ay ile 3 yaş arasındaki görülen rektal prolapsus hastalarının yaklaşık %20'si kistik fibrozis adı verilen genetik bir hastalıkla ilişkili olabilir. Tekrarlayan prolapsusu olan küçük çocuklarda kistik fibrozis açısından değerlendirme
yapılabilir.
Hastalığın tanısı genellikle, çocuğun dışkılama sırasında makatından dışarı doğru çıkan, kırmızı renkli ve gül şeklinde görünen bağırsak dokusunun görülmesiyle konulur. Bu durum dışkılama sırasında rahatsızlık hissine neden olabilir.Bazen hafif kanamada görülebilir.
Muayene sırasında prolapsus her zaman görülemeyebileceği için gerekirse çocuğun muayene sırasında tuvalete oturması istenebilir. Ailelerin, prolapsus geliştiği sırada cep telefonuyla fotoğraf çekmesi tanının doğrulanmasına yardımcı olabilir.
Çok nadir durumlarda ise makat dışına çıkan yapı rektal prolapsus değil, bağırsağın birbirinin içine teleskop gibi girmesi (invajinasyon/intussusepsiyon) olabilir. Bu iki durum bazen birbirine benzeyebilir ve ayırt edilmesi zor olabilir. Bu nedenle kesin tanı için çocuk cerrahı tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Her iki durumdada makat dışına çıkan bağırsak dokusu mümkün olan en kısa sürede yerine yerleştirilmelidir. Uzun süre dışarıda kalması, kan dolaşımının bozulmasına ve bağırsak dokusunda hasara yol açabilir.
Rektal prolapsus (makatın dışarı çıkması) olan çocukların büyük çoğunluğunda ilk tercih ameliyatsız tedavidir. Bazı durumlarda, dışarı çıkan dokudaki şişliği azaltmak ve makatın eski yerine dönmesini kolaylaştırmak için şeker içeren özel uygulamalar kullanılabilir.
Tedavinin önemli bir parçası tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesidir.Tuvalette uzun süre oturulmaması özellikle önemlidir. Dışkıyı yumuşatan ilaçlarla pelvik taban kasları zamanla yeniden normal tonusuna kavuşabilir. Küçük çocuklar için uygun boyutta bir lazımlık kullanılması veya ayaklarının yere değmesini sağlayacak şekilde yetişkin tuvaletlerinin önüne bir basamak yerleştirilmesi, çocuğun dışkılama sırasında doğru pozisyona getirilerek ıkınmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Kistik fibrozis hastalığı bulunan çocuklarda ise uygun tedavilerle rektal prolapsus ataklarının tamamen ortadan kalkmasını sağlayabilir.
Cerrahi tedavi; tekrarlayan ve çocuğun yaşam kalitesini etkileyen rektal prolapsus durumlarında değerlendirilebilir.
Uygulanan yöntemlerden biri, makat açıklığının daraltıldığı makat çevresine özel bir dikiş yerleştirilmesidir. Bu işlem, pelvik taban kasları normal yapısına kavuşurken rektumun yeniden dışarı çıkmasını önlemeyi amaçlar. Ancak makat açıklığının aşırı daraltılmaması büyük önem taşır.
Bir diğer tedavi seçeneği ise skleroterapi adı verilen yöntemdir. Bu işlemde, rektum çevresine çeşitli ilaçlar enjekte edilerek kontrollü bir iyileşme ve yapışıklık oluşturulur. Amaç, bağırsağın aşağı doğru kaymasını engellemektir.
Rektumun tüm katmanlarının dışarı çıktığı ileri vakalarda ya da ameliyatsız tedavilerin başarısız olduğu durumlarda, rektumun bulunduğu yere sabitlenmesini amaçlayan cerrahi yöntemler uygulanabilir. Çocuklarda makat yoluyla yapılan bazı dikiş teknikleri başarılı sonuçlar verebilmektedir.
Her çocuk farklıdır ve tedavi planı; prolapsusun derecesine, altta yatan nedene, çocuğun yaşına ve daha önce uygulanan tedavilere göre çocuk cerrahisi uzmanı tarafından belirlenmelidir.
Rektum ve Makat Bölgesi Travmaları
Rektum ve makat bölgesi yaralanmaları çocuklarda iki nedenle ortaya çıkar. Birincisi, düşme veya sivri bir cisme oturma gibi kazalara bağlı yaralanmalardır. İkincisi ve daha sık görüleni ise cinsel istismardır.
Kazaya bağlı yaralanmalarda çocuklar genellikle olaydan hemen sonra hastaneye getirilirken Buna karşılık, yaralanmanın oluş biçimine dair anlatılan öykü ile muayene bulguları birbiriyle uyuşmuyorsa veya tıbbi yardım alınmasında gecikme varsa cinsel istismar olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Makat çevresinde açıklanamayan yırtıklar, şişlikler veya siğil benzeri oluşumlar görüldüğünde ayrıntılı inceleme yapılması gerekir. Bu tür durumlarda çocukların korku, suçluluk veya tehdit nedeniyle yaşadıklarını anlatmakta zorlanabileceği unutulmamalıdır.
Tanı koyabilmek için bazı çocuklarda genel anestezi altında muayene, endoskopik inceleme ve ek görüntüleme yöntemleri gerekebilir. Gerektiğinde yaralanmanın derecesini belirlemek ve uygun tedaviyi planlamak için fotoğraf kayıtları da alınabilir.
Tedavi, yaralanmanın yerine ve ciddiyetine göre değişir. Hafif yaralanmalar cerrahi onarım ile tedavi edilebilirken, bağırsağın tüm katlarını etkileyen ağır yaralanmalarda geçici bağırsak yönlendirme ameliyatı (kolostomi) gerekli olabilir.
Makat çevresinde siğil (kondilom) gelişmişse, tedavi lezyonların yaygınlığına göre ilaç uygulamaları, cerrahi yöntemler veya lazer tedavisini içerebilir.
Cinsel istismar şüphesi bulunan her durumda, çocuğun güvenliğinin sağlanması ve istismarın tekrarının önlenmesi için çocuk koruma birimleri ve ilgili sosyal hizmet kurumlarıyla derhal iş birliği yapılmalıdır.