Çocuklarda İşeme Bozuklukları

Çocuklarda işeme bozukluklarını en kapsamlı şekilde tanımlayan terim "Mesane ve Bağırsak Disfonksiyonu (MBD)" olarak bilinir. Bu durum, çocuk cerrahisi konsültasyonlarının yaklaşık %40’ını oluşturur. Eğer bağırsaklarla ilgili bir problem yoksa, "Alt Üriner Sistem Disfonksiyonu" yani işeme ve mesane bozuklukları terimi kullanılır.

Uluslararası Çocuk Kontinans Derneği, 5 yaş ve üzeri çocuklarda işeme problemlerini “İşeme ve Mesane Disfonksiyonu” başlığı altında tanımlamıştır. Önemli bir nokta da, idrar kaçırma olmadan da işeme bozukluklarının görülebileceğidir. Yani çocuğun mesane fonksiyonlarında bir bozukluk olsa da, her zaman alt ıslatma veya idrar kaçırma yaşanmayabilir.

Çocukluk Çağında İşeme Bozukluğu Neden Olur?

İşeme bozukluklarının nedenleri genetik faktörler, mesane gelişimi ve tuvalet alışkanlıkları ile bağlantılı olabilir. Çocuğun idrar kontrolünü tam olarak öğrenememesi, psikolojik stres veya fiziksel bir sağlık sorunu da işeme bozukluklarının oluşmasına neden olabilir.

Çocuklarda işeme bozukluklarının bazı yaygın nedenleri şunlardır:

• İdrara çok sık çıkma
• Gülerken idrar kaçırma
• Stres nedeniyle idrar kaçırma
• İşeme sırasında duruş bozukluğu nedeniyle idrar birikmesi ve çamaşıra sızma
• Tembel mesane (günde sadece birkaç kez idrara çıkma)
• Aşırı aktif mesane (çok sık idrar yapma ihtiyacı)
• Urge sendromu (ani sıkışma hissi)
• Himman sendromu (işeme sırasında kasılmalar)
• Ochoa sendromu (mesanenin tam boşaltılamaması durumu)

Çocuklarda İşeme Bozukluğu Belirtileri

İşeme bozuklukları mesanenin depolama fazı, işeme fazı veya her iki aşamasında görülen fonksiyonel bozukluklardan kaynaklanabilir. Belirtiler, çocuğun yaşına ve mesane fonksiyonlarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

İdrar Depolama Fazında Görülen Belirtiler

Mesanenin idrar depolama sürecinde sorun yaşanıyorsa, şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• İdrar tutma manevraları: Çocuk, farkında olmadan bacaklarını çaprazlayarak veya kendini sıkarak idrarını tutmaya çalışır.
• Tam boşaltamama hissi: İdrar yapıldıktan sonra mesanenin hala dolu olduğu hissedilir.
• İdrar retansiyonu: Mesane dolu olmasına rağmen idrar yapılamaz.
• İşeme sonrası damlatma: İşemeden sonra idrarın istemsiz olarak damlamasıdır. Kız çocuklarında vajinal reflü durumunda görülebilir.

Çocuklarda Depolama Fazı Bozuklukları

Depolama fazında görülen belirtiler, mesanenin idrarı düzgün bir şekilde tutamaması ya da çok fazla sıkışması ile ilgilidir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

İdrara çıkma sıklığında değişiklik: Çocuğun ya çok sık ya da çok seyrek idrara çıkması. Günde 3 veya daha az işeme azalmış mesane aktivitesini gösterirken, 8 veya daha fazla idrar yapma aşırı aktif mesaneye işaret eder.
İnkontinans (istemsiz idrar kaçırma): Hem gündüz hem de gece görülebilir. Gece yaşanan idrar kaçırmalar enürezis olarak adlandırılır.
Ani sıkışma hissi (urgency): Birden bire ve beklenmedik bir anda tuvalete gitme ihtiyacının oluşmasıdır.
Gece idrara kalkma (noktüri): Gece boyunca idrara çıkma ihtiyacının olmasıdır. Enürezis vakalarından farklı olarak, noktüri genellikle idrar kaçırma ile sonuçlanmaz.

Çocuklarda İşeme Fazı Bozuklukları

Çocuğun idrarını yapma sürecinde yaşanan problemler, işeme fazı bozukluklarını oluşturur. İşeme fazında görülen yaygın problemler şunlardır:

• Hezitansi (Duraksama): İdrarın başlaması için bekleme ihtiyacı duyulması, idrarı başlatırken zorlanma.
• Ikınarak işeme: İşemeyi başlatmak veya devam ettirebilmek için karın kaslarını kullanarak ıkınma ihtiyacı duyulması.
• Zayıf idrar akımı: İdrarın güçsüz ve zayıf akması.
• Aralıklı işeme: İdrarın kesik kesik yapılması.
• Dizüri (İşeme sırasında ağrı): İdrar yaparken ağrı veya rahatsızlık hissedilmesi. İşemenin başlangıcında hissedilen ağrı genellikle üretra kaynaklıdır, ortasında veya sonunda hissedilen ağrı ise mesane kaynaklı olabilir.

Çocuklarda İşeme Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

İşeme bozukluklarının tedavisi, problemin sebebine bağlı olarak değişir. Öncelikle, çocuğun tuvalet alışkanlıkları düzenlenmeli ve mesane kontrolü desteklenmelidir.

Tuvalet eğitimi sırasında çocuğa baskı yapılmamalı ve sürece alışması için sabır gösterilmelidir. Gün içerisinde belirli aralıklarla tuvalete gitme alışkanlığı kazandırılmalıdır. Özellikle sıkışma hissini önlemek için 2-3 saatlik periyotlarla tuvalete gitmek önerilir.

Beslenme düzeni de işeme bozukluklarını etkileyebilir. Lif açısından zengin besinler ve yeterli sıvı tüketimi, idrar yollarının düzenli çalışmasına yardımcı olabilir.

Çocuğun işeme yakınmaları devam etmesi halinde altta yatan patolojinin belirlenmesi için ayrıntılı ileri  değerlendirme yapılmalıdır. Tedavi; çocuğun yaşına, yakınmalarına ve işeme bozukluğunun türüne göre planlanır. Düzenli ve zamanlı işeme, uygun tuvalet pozisyonu, yeterli sıvı alımı ve eşlik eden kabızlığın tedavisi üroterapinin en temel bileşenleridir.

Pelvik taban rehabilitasyonu ve biofeedback, uygun seçilmiş çocuk hastalarda tedavinin önemli bir parçası olabilir. Amaç pelvik taban kaslarını güçlendirmenin yanında; çocuğun bu kasları fark ederek doğru şekilde kontrol etmesini ve özelliklede işeme sırasında gevşeterek mesane ile pelvik taban arasındaki iletişimi geliştirmesini sağlamaktır.

Gerektiğinde tedaviye ilaç tedavileri eklenebilir. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, mesanenin yeterince boşaltılamaması veya anatomik bir problemden şüphelenilmesi durumunda ileri inceleme yapılarak nedene yönelik tedavi planlanır.

Çocuklarda Pelvik Taban Rehabilitasyonu ve Biofeedback

Pelvik taban kasları, mesane ve bağırsak fonksiyonlarının kontrolünde önemli rol oynar. Normal işeme sırasında mesane kası kasılırken pelvik taban kaslarının ve idrar tutmayı sağlayan sfinkterin gevşemesi gerekir. Bu kaslar arasındaki koordinasyon bozulduğunda çocuklarda işeme güçlüğü, kesik kesik idrar yapma, mesanenin tam boşaltılamaması ve gündüz idrar kaçırma gibi sorunlar görülebilir.

Pelvik taban rehabilitasyonu, çocuğun bu kasları tanımasını, uygun zamanda kasmasını ve özellikle işeme sırasında gevşetmesini öğrenmesini amaçlayan, cerrahi olmayan bir tedavi yaklaşımıdır.

Hangi Çocuklarda Uygulanır?

Pelvik taban rehabilitasyonu, ayrıntılı değerlendirme sonrasında uygun bulunan çocuklarda uygulanabilir. Özellikle işeme sırasında pelvik taban kaslarını yeterince gevşetemeyen çocuklarda yararlı olabilir.

• Kesik kesik veya zorlanarak idrar yapan çocuklar

• Gündüz idrar kaçırma sorunu yaşayan çocuklar

• Mesanesini tam boşaltamayan çocuklar

• İşeme sırasında pelvik taban kaslarını istemsiz olarak kasan çocuklar

• İşeme bozukluğuna eşlik eden kabızlığı bulunan çocuklar

Her idrar kaçırma problemi pelvik taban rehabilitasyonu gerektirmez. Tedavi seçimi, işeme bozukluğunun türüne ve çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre yapılır.

Biofeedback Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Biofeedback, çocuğun pelvik taban kaslarının aktivitesini görsel veya işitsel geri bildirimlerle takip etmesine yardımcı olan bir yöntemdir.

Uygun çocuklarda cilt üzerine yerleştirilen yüzey elektrotları aracılığıyla kas aktivitesi bilgisayar ekranına aktarılır. Çocuk, ekrandaki grafikler veya oyun benzeri uygulamalar sayesinde kaslarını ne zaman kastığını ve gevşettiğini görebilir.

Bu yöntemle çocuğun pelvik taban kaslarını daha iyi tanıması ve işeme sırasında doğru kas koordinasyonunu öğrenmesi hedeflenir. Tedavi genellikle düzenli işeme alışkanlığı, uygun tuvalet pozisyonu, sıvı alımının düzenlenmesi ve varsa kabızlığın tedavisiyle birlikte yürütülür.

Tedavi Kaç Seans Sürer?

Pelvik taban rehabilitasyonunun süresi çocuğun yaşına, işeme bozukluğunun türüne, yakınmalarının şiddetine ve tedaviye verdiği yanıta göre değişir. Bu nedenle her çocuk için geçerli, sabit bir seans sayısı yoktur.

Tedavinin başarısında çocuğun seanslara aktif katılımı ve evde önerilen işeme alışkanlıklarını sürdürmesi önemlidir.

Pelvik Taban Rehabilitasyonu Her Çocukta Etkili midir?

Biofeedback özellikle pelvik taban kaslarının işeme sırasında yeterince gevşeyemediği disfonksiyonel işeme olgularında düşünülebilir. Ancak tüm işeme bozukluklarında aynı sonuçları sağlamaz. Bazı çocuklarda standart üroterapi yeterli olabilirken bazılarında ilaç tedavisi veya ek incelemeler gerekebilir.

Tedavi öncesinde çocuğun işeme öyküsü, bağırsak alışkanlıkları ve gerekli görülen tetkikleri değerlendirilerek kişiye özel bir tedavi planı oluşturulmalıdır.